Η ΟΡΟΣΕΙΡΑ ΤΟΥ ΠΕΝΤΑΔΑΚΤΥΛΟΥ, γράφει η Μαρία Παφιτη:
«Πρωταγωνιστικό ρόλο στη δεύτερη ενότητα, ως σύμβολο της κατεχόμενης γης μας, έχει ο Πενταδάκτυλος. Η διαφορά του από τα υπόλοιπα τουρκοκρατούμενα μέρη μας είναι ότι ενώ αυτά τα ξέρουμε, τα μελετούμε λίγο ή πολύ, τα θυμόμαστε, τα συζητούμε, δεν τα βλέπουμε. Η οροσειρά του Πενταδακτύλου είναι η μόνη που στέκεται ολόρθη και γιγάντια μπροστά μας, κι όσο και αν το βλέμμα μας στρέφεται αλλού, είναι αδύνατο να παρακάμψουμε την εικόνα της. Θα έρθει η στιγμή που θα την βρούμε μπροστά μας, και είτε θέλουμε είτε όχι, θα την αντικρύσουμε. Αποτελεί μια χειροπιαστή υπενθύμιση της εισβολής και των συνεπειών της. Το εμβληματικό αυτό βουνό ήταν πάντοτε η προσωποποίηση του Κυπριακού προβλήματος, της μεγάλης αυτής εθνικής μας εκκρεμότητας, και ενέπνευσε καλλιτέχνες που δημιούργησαν έργα ειδικά για αυτό. Η Λία Λαπίθη, η οποία διαχρονικά αναδεικνύει υφέρποντα, αλλά επίκαιρα θέματα που επηρεάζουν την κοινωνία, δημιούργησε ένα μνημειώδες έργο, σε πέντε τελάρα συνολικού μήκους 7,5 μ., που απεικονίζει την οροσειρά του Πενταδακτύλου. Σε μαύρο υπόβαθρο, για να θυμίζει τους μαυροπίνακες που χρησιμοποιούνταν στη δημοτική εκπαίδευση, ζωγράφισε την οροσειρά συνοδεύοντάς την με τα ονόματα και υψόμετρα των κορφών της. Πάνω από το σημείο των πέντε κορυφών (παλάμης), η καλλιτέχνης παρέθεσε τον στίχο του Μόντη
"Ανασήκωσε την πλάτη, και απόσεισέ τους Πενταδάκτυλε" και σχολίασε περαιτέρω ότι δεν ήμασταν/ είσαστε πρόσφυγες αλλά εκτοπισμένοι. Δεδομένου ότι η έμπνευση για αυτόν τον πίνακα υπήρξαν τα εξώφυλλα των τετραδίων που χρησιμοποιούνται στα δημόσια δημοτικά σχολεία και φέρουν φωτογραφίες των κατεχομένων μας, η Λία Λαπίθη συνδέει τη δουλειά της με τον καταλυτικό ρόλο που έχει να επιτελέσει η εκπαίδευση της σύγχρονης γενιάς των Κυπρίων ώστε να γνωρίσουν ολόκληρη την Κύπρο –και όχι μόνο το κομμάτι της που έζησαν–, να την αγαπήσουν, να κρατήσουν ζωντανό το σύνθημα ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ και να μεριμνήσουν σοφά για το μέλλον ολόκληρου του νησιού». 7/2024
THE MOUNTAIN RANGE OF PENTADAKTYLOS, Maria Paphitis writes:
Pentadaktylos has a central role in the second section of the exhibition, as a symbol of our occupied land. Its difference from the rest of our Turkish-occupied lands is that of the latter we know, we study about them, we remember them, we talk about them, but we don't see them. The Pentadaktylos mountain range is the only one that stands upright and gigantic before us, and no matter how much our gaze turns elsewhere, it is impossible to bypass it. The moment comes when it appears in front of us, and whether we like it or not, we do face it. It is a tangible reminder of the invasion and its aftermath. Moreover, especially for this year's dark anniversary, Lia Lapithi, who customarily highlights current issues affecting the society, produced a monumental painting on five canvasses totalling 7.5 meters long, depicting the mountain range of the Pentadaktylos. Against a black background, reminiscent of the blackboards used in elementary education of previous decades, the artist rendered the mountain range complemented by the inscribed names and respective altitudes of its peaks. Over the location where the five
dense peaks are, of which the mount range is named (literally meaning the “five fingers”), she quoted a well-known verse by Costas Montis Lift your back, Pentadaktylos and she further commented that We were/are not refugees but displaced people. As the source of inspiration for the present project came from the covers of the notebooks used in public
elementary schools that feature photos of our occupied parts, Lia Lapithi connects her project woth the instrumental role that the education of the modern generation of
Cypriots has to play, in order for them to get acquainted with the whole of Cyprus – and not just the part of it that they lived in –, to love it, to keep alive the slogan I DON'T FORGET, and to wisely care for its future». 7/2024
———-
Subtitles on video-
“Blackboard Elementary school 2nd-3rd grade”, 2024.
Acrylic and chalk on five canvases, 150 x 750 cm.
Collection of the artist
The painting is a child’s journey into the elementary schools of Cyprus, when blackboards were used for classroom teaching, that is, from 1974 and for a few more years. After the invasion, children in public elementary schools were given notebooks, on the cover of which was written "I Don't Forget", accompanied by photographs, front and back, of iconic monuments and areas of the occupied territories, such as Pentadaktylos, the monasteries of Apostolos Andreas and Barnabas, the theater of Solon, the port of Kyrenia, Salamis, Bogazi of Trikomos, Pellapais, Orpheus …and so on.
I have kept these notebooks from the time my son was in elementary school, twenty years ago. One of them is the inspiration for this present art piece. It depicts Pentadaktylos which I am exhibiting along with this artwork.The aim of these notebooks was and still is for the children to learn about the occupied areas, in which they did not grow up in, and perhaps will never experience. These places turn into a lesson, a lesson in history, topography, geography and “patridognosia”, which means know thy country. Here, on this endless blackboard, I wanted to make it as if it almost covers the entire classroom, I write in Greek the names of the nineteen mountain peaks of the Pentadaktylos range, those they had before the invasion, together with their altitude/ height.The base line is 500 meters, so any peak which is above 500 or below’
as you see we begin with Orga 343m, Kyparissovouno is the highest peak 1024m,continues with Saint Hilarion Castle peak 724m, Kakoscala 600m, Buffavento Castle 934m, Pentadactylos 740m,Palia Vrysi 819m, Zygos 516m, Platani 723m, Kefales 636m, Kantara castle 800m, and so on. Also in this educational part of the lesson, I’m pretending here that I am a teacher, I point out to the children today that we are not Refugees but Displaced. Because although it is common to use the term refugees in our oral speech,
legally speaking we are displaced. By writing it on the blackboard, the teacher opens a dialogue with not just the students but the spectators. Refugees - Displaced. In the center of the blackboard the teacher writes a poem verse by Costas Montes "Raise your back and shake them off” shake them of the mountain of Pentadactylos and so in the children's imagination, the mountain appears to be a living being. To sum up, the work depicts a lesson on the occupied part of Cyprus in primary education. It basically poses two questions:
First, does patridognosis for today's children, half a century later, remain relevant or is it considered obsolete, outmoded, perhaps even quaint to teach?
Second, if the answer above is no, then how else can the knowledge, the love and above all the concern for the whole country be transferred to the children, our new generation?
——-
Μαυροπίνακας. Τάξεις Β´- Γ´ Δημοτικού, 2024
Ακρυλικό και κιμωλία σε πέντε τελάρα , 150 x 750 εκ.
Συλλογή της καλλιτέχνιδας.
Το έργο είναι ένα παιδικό ταξίδι στα δημοτικά σχολεία της Κύπρου, των καιρών που χρησιμοποιούσαν μαυροπίνακες για διδασκαλία στην τάξη, δηλαδή από το 1974 και για μερικά ακόμη χρόνια. Μετά την εισβολή τα παιδιά στα δημόσια δημοτικά σχολεία τους δίναν τετράδια, στο εξώφυλλο των οποίων έγραφε «Δεν ξεχνώ», συνοδευόμενο από φωτογραφίες, μπροστά και πίσω, εμβληματικών μνημείων και περιοχών των κατεχομένων, όπως για παράδειγμα του Πενταδακτύλου, των μοναστηριώντων Αποστόλων Αντρέα και Βαρνάβα, του θεάτρου των Σόλων, του λιμανιού της Κερύνειας, της Σαλαμίνας, Μπογάζι του Τρικώμου, του Πέλλαπαϊς, του Ορφέα και άλλων.
Αυτά τα τετράδια τα έχω φυλάξει από τον καιρό που φοιτούσε ο γιος μου στο δημοτικό, πριν είκοσι χρόνια.Ένα από αυτά λειτούργησε ως πηγή έμπνευσης για την παρούσα δουλειά. Απεικονίζει τον Πενταδάκτυλο και το εκθέτω μαζί. Στόχος αυτών των τετραδίων ήταν και παραμένει να μάθουν τα παιδιά για τα κατεχόμενα μέρη μας, όπου δεν μεγάλωσανκαι ίσως δεν πρόκειται ποτέ να βιώσουν. Τα μέρη αυτά μετατρέπονται σε μάθημα ιστορίας, τοπογραφίας, γεωγραφίας και πατριδογνωσίας. Εδώ, στον ατελείωτο μαυροπίνακα, που καλύπτει σχεδόν όλο τον τοίχο μιας αίθουσας, κατέγραψα τα ελληνικά ονόματα των δεκαεννέα βουνοκορφών της οροσειράς του Πενταδακτύλου, αυτά που είχαν πριν την εισβολή, μαζί με το υψόμετρό τους. Η γραμμή βάσης είναι τα 500 μέτρα, οπότε κάθε κορυφή που είναι πάνω από 500 ή κάτω».
όπως βλέπετε ξεκινάμε με Όργα 343μ, το Κυπαρισσόβουνο είναι η ψηλότερη κορυφή 1024μ. συνεχίζει με την κορυφή του Κάστρου του Αγίου Ιλαρίωνα 724μ, Κακοσκάλα 600μ, Κάστρο Μπουφαβέντο 934μ, Πενταδάκτυλος 740μ, Παλιά Βρύση 819μ, Ζυγός 516μ, Πλατάνι 723μ, Κεφαλές 636μ, Κάστρο Καντάρας 800μ, κ.ο.κ.
Επίσης στο εκπαιδευτικό κομμάτι του μαθήματος, παίρνω τον ρόλο μιας δασκάλας, επισημαίνω στα σημερινά παιδιά ότι δεν είσαστε / είμαστε πρόσφυγες αλλά εκτοπισμένοι. Διότι ναι μεν στον προφορικό λόγο συνηθίζεται να χρησιμοποιείται ο όρος πρόσφυγες, αλλά νομικά ομιλούντες είμαστε εκτοπισμένοι. Γράφοντάς το στον μαυροπίνακα, η δάσκαλα ανοίγει διάλογο όχι μόνο με τους μαθητές αλλά και στους θεατές. Πρόσφυγες - Εκτοπισμένοι. Στο κέντρο του μαυροπίνακα γράφει επίσης έναν στίχο του Κώστα Μόντη «Ανασήκωσε την πλάτη και απόσεισέ τους Πεντάδακτυλε», και έτσι στη φαντασία των παιδιών, το βουνό ορθώνεται σαν να είναι ένα ζωντανό όν.Εν κατακλείδι, το έργο απεικονίζει το μάθημα για το κατεχόμενο μέρος της Κύπρου στη δημοτική εκπαίδευση. Καταλήγοντας, θέτει δυο ερωτήματα:
Πρώτων, αν η πατριδογνωσία για τα σύγχρονα παιδιά, μισό αιώνα μετά, παραμένει σχετική ή θεωρείται παρωχημένη, ξεπερασμένη, ίσως και γραφική;
Δεύτερον, αν η απάντηση στην πρώτη ερώτηση είναι όχι, τότε πως αλλιώς μπορεί να μεταφερθεί στα παιδιά η γνώση, η αγάπη και το νοιάξιμο για ολόκληρη την πατρίδα;